شریقەی مارشمان ناگاتە گوێیە کەڕەکانتان! لە یادی ٨ی مارسدا!

وتار

لاوژە جواد
5 Mar 2014

ئێمە بەرەو ٨ی مارسی ٢٠١٤ دەچین، مێژوی ڕۆژی جیهانی ژن هاوکاتە لەگەڵ خەباتی سیاسی و کۆمەڵایەتی دژی هەڵاواردنی ڕەگەزی و جنسی و چەوسانەوەی چینایەتی. ئەم ڕۆژە ڕۆژی هاوپشتیە بۆ خەبات لە پێناو بەدیهێنانی مافی یەکسان و هەلو مەرجی باشتر لە ژیان و گوزەرەانی ژناندا.

لە دووەمین کۆنفرانسی سوسیالیستی نێونەتەوەی ژنان کە بە بەژداری سەد ژن لە ١٧ وڵاتی جیهانەوە، بە پێشنیازی کلارازتکین ژنە سوسیالیستی ئاڵمانی لە ٢٧ی ئاگۆستی ١٩١٠لە کۆپێنهاک ڕۆژی ٨ی مارچ دەستنیشانکرا، وەک ڕۆژی خەباتی سەراسەری ژن، بۆ بەرگری لە مافەکانیان لە بەرانبەر هەڵاواردنی هەمەلایەنەی جنسی.

بە داخەوە هیچ کام لەداواکاریەکانی سەدساڵ پێش ئێستای کۆمەڵگا پێشکەوتووەکان، نامۆ نین بە داواکاریەکانی ئەمڕۆی ئێمە لە کۆمەڵگای کوردستان، ئەوەش بە ئاشکرا ئاماژەیە بە وەی کە عەقڵی سەرۆکەکان، دابو نەریتمان، پەیوەندیە کۆمەڵایەتیەکانمان و شێوازی هەڵسوکەوتمان لە گەڵ ژنان، لانیکەم سەد ساڵ لە دوواوەیە.

کوردستان یەکێک لە پڕمەترسیدارترین کۆمەڵگاکانی جیهانە بۆ ژنان، ئەمە شەرمەزاریە بۆ لایەنە پەیوەندی دارەکان و لە سەرەوەی هەمویان سەرۆکی هەرێمی کوردستان. ئیهانەت، بێ ڕێزی، توندوتیژی و تیرۆری ژنان بووەتە هەویەت و پیناسەی کۆمەڵگای کوردی، ئەو جەهەندەمە دەستکردەی کە ژنانی تێدا دەسوتێنن، نە هەڵکەوتە و نە خەم ساردی و تێنەگەیشتنی سەرۆک و لایەنە پیوەندی دارەکان، بەڵکو بە پێی پلانی ئاشکرا و بەرنامە بۆ داڕێژراو و مەسروفێکی زەبەلاح دەچێتە پێشەوە.

ئەمە تاوانبار کردنی دەسەڵات نیە، کردار و خەسڵەتی خۆیان ئاشکراترین بەڵگەی ئەم ڕاستیەن، ئەگەر وەهانیە پێمخۆشە کەسێک وڵامی ئەم پرسیارانم بداتەوە: کێ بڕگە بڕگە یاساکانی داڕشتوەو بەرپرسە لە جێبەجێ کردنیان؟ کێ پاڵپشتی پرۆسەی خوێندنی پیاوسالار و دژە ژنە؟ کێ بەرپرسە لە بەرزکردنەوەی ئاستی هۆشیاری کۆمەڵگا؟ کوا یاسا بۆ چەسپاندنی یەکسانی؟ کوا تۆڕی ئابوری پاراستنی کۆمەڵایەتی؟

ئەژدیهای ژن کوشتن لە ناخی مێشکی سەرۆک و دەسەڵاتدارەکان، لە دوتۆی یاسا بنەڕەتی و ئیداریەکان، لە پرۆسەی خوێندن و بیری پەروەردەمان، گەری داناوە وخۆی حەشارداوە. بەڕای من ئەمانەن ناڕاستەوخۆ چنگیان سورە بە خوێنی ژنانی قوربانی.
معمار و داڕێژەری ئاراستەی کۆمەڵگای کوردستان،

بەهەڵە یان بە ڕاست ئاراستەکەی بەرەو توندو تیژی دژی ژنان داناوە، بۆیە دۆخی مەرگرساتی ژنان کۆمەڵگا ناوروژێنێت، میدیاکان سەرقاڵ ناکات و ڕۆژنامەنوس و ڕۆشنبیر ناهێنێتە سەر شەقام و شاشەی تەلەوزیۆن، وە پرسی ژن نابێتە مانشێتی ڕۆژنامەکان، بە کورتی ژن کوشتن کێشەی ئەوان نیەو نابێتە داڵغەیان. واتا ژن کوشتن کردەوەیەکی ئاساییە و ڕێگە پێدراوە. بەداخەوە مەسەلەی ژنان نەیتوانیوە کۆمەڵگا بوروژێنێت، ژمارەی قوربانیانی ناموسپەرستی زۆر لە هی ئەنفال و کیمیابارانی تێپەڕاند.

بەردەوام بزوتنەوەی یەکسانیخوازی ژنان هەوڵیداوە، لە ڕێگای فشارهێنان لە شکڵی خۆپیشاندان، ناڕەزایەتی و بەرزکردنەوەی پلاتفۆرم بۆ دەسەڵات، بەڵام هیچ کام لە هەوڵەکانمان نەیتوانی دەسەڵات بهێنێتە سەرئەژئۆ و گۆڕانکاری بنەڕەتی بسەپێنێت. کاریگەری و کاردانەوەکان لە ئاستی پێویست نین، تا ڕادەیەکی زۆر کەم پێش چوە، بۆنمونە لەژێر کاریگەری ئەم هەوڵانە، بڕگەی غسل العار لە یاسای عقوباتی عیراقی بسڕنەوەو ژن کوشتن وەک هەر تاوانێکی تر لە کۆمەڵگا سەیربکرێت،

یاسای ژمارە ٨ی بەرەنگاریبونەوەی توندوتیژی خێزانی دەنگیپێدرێت لە پەرلەمانی کوردستاندا. بەڵام لەملاشەو چەندین بڕگەو بەندی یاسایی تر هەیە لە یاسای سزادانی عیراقی کە پاساوی دەرونی و بەڵگەی تر دەهێنێتەوە بۆ ئازادکردنی تاوانکاران، بۆ نمونە 409ی‌ یاسای‌ سزادانی‌ عێراقی – حوكمی‌ سزادانی‌ بكوژ كه‌مده‌كاته‌وه‌ به‌پێی‌ راده‌ی‌ كاریگه‌ری‌ پاساوه‌كه‌ی‌، به‌شێوه‌یه‌ك بكوژ ده‌توانێت له‌ماوه‌یه‌كی‌ كه‌مدا ئازاد ببێت.

یاخود یاسای لێبوردنی گشتی دەردەچێت هەرچەند لە یاساکە هاتووە کە ژنکوژان ناگرێتەوە بەڵام بەپێی ئامارێکی گروپی ژیان تەنها لە سلێمانی ٨ ژن کوژ توانیویانە ئازادبن. وە یاسای بەرەنگاریبونەوەی توندوتیژی خێزانی تەنها مەرەکەبی سەر کاغەزبوو نەخرا بواری جێبەجێکردنەوە. ئەوەشمان بیرنەچێت کە جارێکی تر پەرلەمانی کوردستان یاسای فرەژنی دەنگپێدایەوەو یاساییکردەوە لە کوردستان.

حیزبە دەسەڵاتدارەکان لە کوردستان خاوەنی مەکتەبی کۆمەڵایەتین و کێشەکان لە دەرەوەی یاسا لە دیوەخانەکان چارەسەردەکەن و هەمیشە ژنان سوتەمەنی یەکەمی ئەم سولحانەن. ئەم دەسەڵاتە هەتا بۆی کرابێت هێرشیکردۆتە سەر ئازادیخوازان و یەکسانیخوازان و کارو چالاکی بەرتەسککردونەتەوە. جا دەسەڵاتێک خاوەنی ئەم ناسنامەیە بێت مەعلومە بارودۆخی ژنان لەوە باشتر نابێت، ئەگەر لەژێر فشاریش هەندێک یاسا بەبەرژەوەندی ژنان دەربکات ئەوە چاوی خۆی لێ دادەخات و نایخاتە بواری جێبەجێکردنەوە.

ئەمری واقێع بە ڕونی شاهیدی ئەوەیە کە بزوتنەوەی یەکسانی خوازی بواری ژن و پیاو، وێڕای هەموو هەوڵەکانیان، هێشتا لاوازە و نەیتوانیوە بە شێوەیەکی بەربڵاو و کاریگەر بێتە میدانەوە.
من بانگەوازی هەموو ئینسانێکی ئازادیخواز دەکەم، بە بزوتنەوەی یەکسانیخوازی ژنانەوە پەیوەسبن. با هەمومان چالاکیەکانمان یەکخەین بۆ هێنانە مەیدانی ژنان و خەڵکی یەکسانی خواز لە ئاستی بەرین و سەراسەری. داوا لە سەرجەم ژنانانی چەوساوە دەکەم بۆ دەستەبەر کردن بەهای ئینسانی و سەپاندنی ئینسان بوونمان،

دەست لە ناو دەست، تێکڕا بە یەک دەنگ، بێینە مەیدان، ئێمە بە تاکەکەسی ناتوانین چارەسەری گونجاو بۆ کێشەکانمان بەدەست بێنین، مەسەلەی ژن تایبەتی تاکەکەسی نیە، بەڵکوو دیاردەیەکی چینایەتی ، کۆمەڵایەتی ، ئابوری و سیاسیە و چارەسەرەکەشی دەبێت لەو ئاستەدا دەرکەوێت، بزوتنەوەی ژنان پێویستی بە ئیرادەی هەموو ژنانو یەکسانیخوازانە، با ئیرادەمان یەکخەین.

دەسەڵاتدارانی هەرێم هەمیشە هەوڵیانداوە بە ساختە ڕویەکی تر نیشانی جیهانی دەرەوە بدەن، بۆ نمونە بە وڵاتانی ئەوروپاو ئەمریکاو هاوپەیمانەکانی تریان. ئەوەتا ماوەیەک پێش ئێستا ئەنجومەنی خانمان و نوێنەری حکومەتی هەرێم ئەوپەڕی چەواشەکاری و دوو ڕویی خۆیان نیشاندا لە پەرلەمانی ئەوروپادا. دیارە ئەوان جیهانی دەرەوەیان زۆر بۆ گرنگەو حسابیان لەسەر دەکەن.

جابۆیە من لێرەوە هەموو ئازادیخوازان بانگەواز دەکەم، بۆ پێکهینانی کەمپتنێکی سەراسەری لە دەرەو و ناوەوەی کوردستان، بۆ ڕیسواکردنی دەسەڵاتدارانی هەرێم بەرامبەر بەو هەموو بێمافیەی بەرامبەر بە ژنان ڕودەدات. لە ناو کوردستان سەفارەت و کۆنسوڵخانەی وڵاتەکان و بارەگای یۆئێن هەیە. وە لەدەرەوەی وڵاتیش بەتایبەت لە ئەوروپا پەرلەمانی ئەوروپا بکەینە جێگای مەبەستمان. دۆکۆمانتەکان کە بەدەستمانەوە هەن کەمنین کە ڕوی واقیعی ئەم دەسەڵاتە دەخاتە ڕوو.

با نامەیەک بنوسین و هەموو دۆکۆمانتەکانی هاوپێچ بکەین بیگەیەنینە، یوئێن ئەمنستی ئەنتەرناشناڵ، وەزارەتی دەرەوەی وڵاتەکان و وە ڕۆژێک دابنێین، لە هاوینی ئەمساڵدا هەموو چالاکەوانانی داکۆکیکەر لە یەکسانی، لەبەردەم پەرلەمانی ئەوروپا لە بڕۆکسێل کۆببینەوەو مانگرتن ڕابگەیەنین و داواکارییەکیان بۆ بەرز بکەینەوە.

بۆ ڕیسواکردنی ئەم دەسەڵاتە ژن کوژو خستنە ڕوی دیوە ڕاستەقینەکەی تا چیتر جورئەت نەکات چەواشەکاری بەرامبەر وڵاتانی جیهان بنوێنێت.
با هەشتی مارسی ئەمساڵ بکەین بە هەنگاوێکی بەهێز بە ئاڕاستەی گۆڕانکاری ڕیشەیی لە هەلومەرجی نالەباری ژناندا.
بژی ٨ی مارس