هه‌نار: به‌زۆر به‌شوودراوه‌، به‌ڵام تووندوتیژی ناتوانێ چۆکی پێدابدات!

49

“ده‌تنێرم بۆ دهۆک و نابێ بێ ئه‌ڵقه‌ی زه‌واج بگه‌ڕێیته‌وه‌، ئه‌گه‌ر بێیته‌وه‌ و ئه‌ڵقه‌ی زه‌واجت له‌ په‌نجه‌دا نه‌بێ ده‌تکوژم”
” به‌زیاد نه‌بێ، پێنجسه‌د کڕۆنم داوه‌ به‌و دوکتۆره‌، که‌چی پێمده‌ڵێ کچتان ده‌بێ”
“هه‌نار بۆ خوشکه‌کانی باس ده‌کات که‌ ئه‌و کوڕێکی تری خۆشده‌وێ و نایه‌وێ مێرد به‌و پیاوه‌ بکات که‌ له‌ ئه‌وروپا گه‌راوه‌ته‌وه”
“مناڵ پێویستی به‌ هه‌ردوو نموونه‌ی هه‌م دایک هه‌م باوک هه‌یه‌ هه‌ر چه‌نده‌ ئه‌گه‌ر زۆر له‌یه‌کیش جیاواز بن، هه‌ریه‌که‌ ئه‌توانێ به‌ شێوه‌ی خۆی خۆشه‌ویستی و به‌رپرسیارێتی خۆی بۆ منداڵه‌که‌ نیشان بدات”

هه‌نار: “کاتێک بڕیارمدا که‌ هیچی تر زوڵم و بێحورمه‌تی قه‌بوڵ نه‌که‌م، ئه‌و کاته‌ بوو که‌ یه‌کێ له‌ منداڵه‌کانم، کوڕه‌که‌م که‌ ته‌مه‌نی شه‌ش ساڵ بوو، تووشی ترسێکی زۆر ببوو و زۆر له‌باوکی ده‌ترسا و قه‌ت لێی نزیک نه‌ده‌بۆوه‌”. ئه‌وه‌ گێڕانه‌وه‌کانی یه‌که‌می ئه‌و دایکه ‌بوو که‌ دوای ماوه‌یه‌کی زۆر له‌ هه‌وڵ و ته‌حه‌موولکردن له‌گه‌ڵ مێرده‌که‌ی، مه‌جبوور ده‌بێ جیابێته‌وه‌، وه‌ک خۆی ده‌ڵێ “کاتێک لێورێژبووم له‌ تووره‌بوون و بڕیارمدا جیاببمه‌وه‌، ئه‌و کاته‌بوو که‌ دیتم ئیدی ئه‌و هه‌ڕه‌شه‌وگوڕه‌شانه‌ی مێرده‌که‌م ژیانی له‌ منداڵه‌کانیشم کردبوو به‌ دۆزه‌خ و وای لێکردبوون که‌ هه‌ست به‌ ترسێکی زۆر بکه‌ن له‌ ماڵه‌که‌دا”.
ده‌ستپێکی گێرانه‌وه‌کانی ئه‌م ژنه‌ له‌ رۆڵی دایکایەتییه‌که‌یه‌وه ده‌ست پێده‌کات و به‌گوێره‌ی ده‌ربڕینه‌کانی خۆی خه‌مه‌کانی ئه‌و ئه‌وه‌نده‌ بۆ منداڵه‌کانییه‌تی ئه‌وه‌نده‌ بۆ خۆی نییه‌ و نه‌بووه‌ له‌ رابردووشدا. ئاماژه‌کانی به‌ ژیانی رابردووی ده‌ریده‌خات که‌ هه‌نار ئه‌و ژنه‌ به‌هێزه‌ی ئه‌مڕۆ رۆژانێکی زۆر له‌ترس و خۆفدا ژیاوه‌ و ئه‌مڕۆ به‌ ئیراده‌وه‌ باس له‌ بێتواناییه‌کانی خۆی ده‌کات به‌رامبه‌ر به‌ پیاوێک که‌ به‌رده‌وام ئازار و ئه‌شکه‌نجه‌ی داوه‌ بێ ئه‌وه‌ی هۆکارێک هه‌بووبێت بۆ ئه‌م ئازاردانه‌ی ئه‌و.

هه‌نار ووتی: “ئه‌و ترسه‌ بوو که‌ مێرده‌که‌م دوای چه‌ند رۆژ به‌یه‌که‌وه‌ ژیانمان به‌ زللەیه‌ک خستیه‌ ناو گیان و رۆحمه‌وه‌و  وای کرد تا ماوه‌یه‌کی زۆر جورئه‌ت نه‌که‌م به‌رگری له‌خۆم بکه‌م و هه‌م لێدان و بێرێزیه‌کانی که‌ ده‌رحه‌قم ده‌کران وه‌کوو کرداری زۆر ئاسایی ده‌هاتنه‌ به‌رچاوم و پێموابوو ئه‌مانه‌ هه‌مووی هه‌ڵه‌ی خۆمن و منم وامکردوه‌ که‌ مێرده‌که‌م تووڕه‌ بێت و لێمبدا و بێرێزیم پێ بکا”. شه‌رحی حاڵی ئه‌و ژنه‌ و هۆکاره‌کانی که‌ وایکردوه‌ ئه‌و ژنه‌ هه‌ر زۆر له‌سه‌ره‌تای پرۆسه‌ی هاوسه‌رگیریه‌که‌یه‌وه‌ ئازار و ئه‌شکه‌نجه‌ بدرێ و بێرێزی پێبکرێ له‌لایه‌ن مێرده‌که‌یه‌وه‌، ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌و رۆژانه‌ی که‌ له‌لایه‌ن براکه‌یه‌وه‌ پێی ده‌گوترێ که‌ ده‌بێ مێرد به‌پیاوێک بکات که‌ ئه‌وان بۆیان دیاریکردوه.‌‌
بۆ ئه‌وه‌ی بچێته‌ ناو باسی سه‌ره‌تاکانی ژیانی و گه‌ڕانه‌وه‌ی بۆ ئه‌و رۆژانه‌ی ئه‌و پیاوه‌یان بۆ دیاریکرد وه‌ک مێرد، هه‌نار هه‌ناسه‌یه‌کی قوڵی هه‌ڵکێشاو وتی “نازانم بۆ باوکم مرد، وە بۆ چاره‌نووسی من که‌وته‌ ده‌ست براکانم، ئه‌گه‌ر باوکم مابا، ئه‌وکات من هیچ ده‌رده‌سه‌ریم نه‌ده‌بوو، براکانیشم نه‌یانده‌توانی من به‌ هه‌ره‌شه‌ی کوشتن به‌مێرد بده‌ن”. گێرانه‌وه‌کانی هه‌نار ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌کات که‌ ئه‌و کچێکی جوان و دڵخۆش به‌ژیان سه‌رگه‌رمی ژیان بوو کاتێک براکه‌ی بانگی ده‌کاته‌ ژورێک و پێی ده‌ڵێ که‌ ده‌بێ مێرد بکات به‌ پیاوێک که‌ له‌ ئه‌وروپاوه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌. هه‌نار زۆر ده‌گری و ده‌پارێته‌وه‌ که‌ وازی لێ بێنن و ئه‌و حه‌ز ناکات مێرد بکا. شه‌و و رۆژ ده‌گری و ده‌ردی دڵی له‌گه‌ڵ خوشکه‌کانیدا باس ده‌کات و داوایان لێده‌کات هاوکاری بکه‌ن، ئه‌وانیش هیچ ده‌سه‌ڵاتێکیان نییه‌ و پێی ده‌ڵێن ده‌بێ ته‌سلیمی چاره‌نووسی خۆی بێ. هه‌نار بۆ خوشکه‌کانی باس ده‌کات که‌ ئه‌و کوڕێکی تری خۆشده‌وێ و نایه‌وێ مێرد به‌و پیاوه‌ بکات که‌ له‌ ئه‌وروپا گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌.‌

وه‌ک خۆی ئاماژه‌ی پێده‌کات، کێشه‌کانی ئه‌و کاته‌ قوڵده‌بنه‌وه‌ که‌ براکه‌ی په‌لاماری ده‌دات بیکوژێ له‌و کاته‌دا ئه‌وان له‌ به‌غدا ده‌ژین و پێی ده‌ڵێ “ئه‌گه‌ر نه‌چی بۆ کوردستان هه‌ر ئێستا ده‌تکوژم. ” پێی ده‌ڵێ “ده‌تنێرم بۆ کوردستان و نابێ بێ ئه‌ڵقه‌ی زه‌واج بگه‌ڕێیته‌وه‌، ئه‌گه‌ر بێیته‌وه‌ وئه‌ڵقه‌ی زه‌واجت له‌ په‌نجه‌دا نه‌بێ ده‌تکوژم”. ئه‌م هه‌ڕه‌شانه‌ هه‌نار مه‌جبور ده‌که‌ن که‌ ته‌سلیمی بڕیاری براکه‌ی بێت و مێرد به‌و پیاوه‌ بکات که‌ ئه‌و بۆی دیاریکردوه‌. هه‌نار وتی “زۆرم هه‌وڵده‌دا که‌ کاتێک بدۆزمه‌وه‌ و به‌و پیاوه‌ بڵێم که‌ من ئه‌وم خۆشناوێ و دڵم داوه‌ به‌ پیاوێکی تر، که‌چی ئه‌و جورئه‌ته‌م نه‌کرد و ته‌نیا وتم من تۆم خۆشناوێ، که‌چی ئه‌و ته‌نیا وتی بۆمن گرنگ نیه‌ و کێشه‌ی من نیه‌ ئه‌مه‌”.
دوای ئه‌وه‌ی پرۆسه‌ی هاوسه‌رگیری هه‌نار ته‌واو ده‌بێ، ئیدی زۆرنابات ده‌گوێزرێته‌وه‌ بۆ سوێد و له‌ وڵآتێکی تازه‌ و کلتور و زمان و ژیانێکی تازه‌دا ئه‌م ژنه‌ تووشی کۆمه‌ڵێک ده‌ردو کێشه‌ی زۆر گه‌وره‌ ده‌بێ و ترسێکی گه‌وره‌ له‌ گیانیدا سه‌رهه‌ڵده‌دا. بێکه‌سی و ته‌نیایی وای لێده‌کات که‌ هه‌موو زوڵمێکی مێرده‌که‌ی قه‌بوڵ بکات و لای که‌سیش باسی ژیانی خۆی ناکات.

به‌پێی باسکردنه‌کانی هه‌نار هه‌موو ئیشی ماڵ و به‌رپرسایه‌تی منداڵه‌کانی له‌سه‌ر شانی خۆی بوو، ئه‌مه‌ش ده‌بوو به‌رێگر له‌وه‌ی که‌ بتوانێ وه‌خت بۆ خوێندنه‌که‌ی دابنێ و نه‌یده‌توانی گرنگی بدات به‌ ده‌رسه‌کانی وه‌ک خۆی ووتی “ته‌رکیزم بۆ نه‌ده‌کرا بۆ ئه‌وه‌ی‌ خۆم ته‌رخان بکه‌م بۆ خوێندنه‌که‌م و ئه‌مه‌ش وای کرد که‌ من زۆر دره‌نگ زمان فێربم و هه‌ر بۆیه‌ش بوو که‌ زۆر کاتی ویست که‌ فێری قانوون و یاساکانی سوید بم و بتوانم خۆم وشیاربکه‌مه‌وه‌ و چیدیکه‌ قه‌بوڵنه‌که‌م بێرێزیم پێبکرێ”. خۆی ووته‌نی، له‌ رێگای فێربوونی زمانه‌وه‌ هه‌نار توانویه‌تی ئیش له‌سه‌ر ئیراده‌ی خۆی بکات و هه‌وڵبدات پێشگری له‌و زوڵمانه‌ بکات که‌ لێیده‌کرێن له‌لایه‌ن مێرده‌که‌یه‌وه‌، بۆیه‌ فێربوونی زمان و دواتریش له‌رێگای زمانێکی تازه‌وه‌ فێری کۆمه‌ڵێک قانوون و یاسا ده‌بن که‌ ده‌توانن مافه‌کانی خۆیانی پێ بپارێزن.

“به‌زیاد نه‌بێ، پێنجسه‌د کڕۆنم داوه‌ به‌و دوکتۆره‌ و که‌چی پێم ده‌ڵێ کچتان ده‌بێ” مێردی هه‌نار ئاوا به‌ هه‌نار ده‌ڵێ کاتێک ده‌زانێ که‌ منداڵی داهاتوویان کچ ده‌بێ. هه‌نار له‌ گێرانه‌وه‌کانیدا به‌رده‌وام ئاماژه‌ی به‌ غه‌دداری مێرده‌که‌ی ده‌کرد و ده‌یگووت “ئه‌و کاته‌ی که‌ دووگیان بووم به‌ کچه‌که‌م به‌رده‌وام ده‌یگووت خۆزگه‌ کورێکی که‌شم ده‌بوو، که‌ زانی کچم ده‌بێ، زۆر زیاتر ئازاری ده‌دام و تووڕه‌تر ده‌بوو، ده‌یگوت ده‌ک عه‌مرت نه‌مێنێ تۆ کچت بۆ من هێناوه‌ و براژنه‌که‌م کوری هێناوه‌ بۆ براکه‌م” ئه‌وه‌ قسه‌ی خۆشی مێرده‌که‌ی بوو که‌ رۆژانه‌ به‌رده‌وام هه‌ناری پێده‌شکاند.
“به‌رده‌وام ده‌مویست تێبگه‌م مێرده‌که‌م بۆ لێم تووڕه‌ ده‌بێ و بۆ لێمده‌دا، هه‌موو شتێکم به‌دڵی ئه‌و ده‌کرد، تا ده‌هاته‌وه‌ له‌ ئیش خواردنم بۆ دروست ده‌کرد، ماڵم خاوێنده‌کرده‌وه‌ و خزمه‌تی میوان و منداڵه‌کانمم ده‌کرد، که‌چی ئه‌و به‌رده‌وام ناڕازیبوو و ده‌یقیژاند و تووڕه‌ ده‌بوو لێم”.
گێڕانه‌وه‌کانی هه‌نار ئه‌وه‌ ده‌رده‌خه‌ن که‌ ئه‌و تووڕه‌بوون و ده‌نگبه‌رزکردنه‌وه‌ی نه‌ک هه‌ر خۆی منداڵه‌کانیشی تووشی ترس و نیگه‌رانییه‌کی گه‌وره‌ کردبوو. تا وایلێهات له دوای ماوه‌یه‌ک منداڵه‌ نێوه‌نجیه‌که‌ی تووشی ترسێکی زۆر ده‌بێ و نایه‌وێ به‌هیچ شێوه‌یه‌ک له‌باوکی نزیکبێته‌وه‌ و تووشی ماتبوون و بێده‌نگبوون بووبوو. ئه‌مه‌ش وه‌ک خۆی ده‌ڵێ ئه‌و خه‌ته‌ سووره بوو که‌ هه‌نار ئیدی به‌هیچ شێوه‌یه‌ک قه‌بوڵی نه‌بوو منداڵه‌کانیشی وه‌ک خۆی بترسێندرێن و توندوتیژییان ده‌رهه‌ق بکرێ له‌لایه‌ن باوکیانه‌وه‌. بۆیه‌ دوای ساڵانێکی زۆر له‌ قه‌بوڵکردنی ئازار و ئه‌شکه‌نجه‌ و بێرێزی هه‌نار بڕیار ده‌دا له‌ مێرده‌که‌ی جیابێته‌وه‌.

“ئه‌وه‌ی که‌ زۆر هانیدام جیاببمه‌وه‌ له‌ مێرده‌که‌م ده‌نگی ئه‌و شه‌قه‌ زللەیه‌ بوو که‌ مێرده‌که‌م له‌ کوڕه‌ شه‌ش ساڵه‌که‌می دا ته‌نیا له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی که‌مێک شیری لێڕژابوو له‌ مدبه‌قه‌که‌”. له‌ گێرانه‌وه‌کانی هه‌ناردا ده‌رده‌که‌وێت که‌ تا ئه‌و کاته‌ش هه‌موو بێرێزی و لێدان و هه‌ڕه‌شه‌یه‌ک که‌ ده‌رهه‌ق به‌خۆی ده‌کرا له‌لایه‌ن مێرده‌که‌یه‌وه‌ زۆر ئاسایی بوو که‌چی که‌ ده‌گاته‌ سه‌ر منداڵه‌کانی ئیدی هیچ جێگایه‌ک نامێنێته‌وه‌ بۆ بێده‌نگبوون و خۆگێلکردن له‌و زوڵمانه‌ی له‌ خۆی و منداڵه‌کانی ده‌کرێ. هه‌نار ووتی “رامکرد چوومه‌ مدبه‌ق که‌ لاچاوی کوڕه‌که‌مم دیت سوور بۆته‌وه‌ و جێپه‌نجه‌ی باوکی پێوه‌ دیاره‌ و منداڵه‌که‌م بێده‌نگ و ره‌ق راوه‌ستابوو به‌رامبه‌ر باوکی و نه‌یده‌وێرا جوڵه‌ بکا، که‌ ئه‌مه‌م دیت یه‌کسه‌ر هاوارم کرد و ووتم، هه‌موو ناحه‌قی و لێدانیک به‌رامبه‌ر به‌خۆم قه‌بوڵم کردوه‌ به‌ڵام ئه‌وه‌ نا بۆ منداڵه‌کانیشم، بۆیه‌ یه‌کسه‌ر چووم ئه‌و کاغه‌زانه‌م هێنا که‌ هه‌موو جارێ منی پێده‌ترساند و ده‌یگوت ئه‌گه‌ر نوزه‌ت بێ کاغه‌زه‌کان پڕده‌که‌مه‌وه‌ و ته‌ڵاقت ده‌ده‌م. من ئه‌مجاره‌ خۆم چووم هێنامن و ناوی خۆم نووسی و ئیمزام کرد و وتم ته‌واو من جیاده‌بمه‌وه‌”. هه‌نار ئه‌م به‌شه‌ی له‌ به‌سه‌رهاته ناخۆشه‌کانی به‌گریانه‌وه‌ ده‌گێرێته‌وه‌و گووتی “به‌خاتر عایله‌که‌م و له‌به‌رئه‌وه‌ی نه‌مده‌ویست شه‌ره‌فی عایله‌که‌م بچێ، نه‌مده‌وێرا جیاببمه‌وه‌ و ته‌حه‌موولی هه‌موو شتێکم ده‌کرد، زۆر جارانیش مێرده‌که‌م پێی ده‌گووتم ئه‌گه‌ر لای که‌س باسی ژیانی خۆمان بکه‌ی ده‌تکوژم، ئه‌گه‌ر بشمگرن رۆژێک هه‌ر دێمه‌ده‌ر له‌ حه‌پس و تۆ ده‌کوژم”. ووته‌کانی هه‌نار ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌که‌ن که‌ دوای ئه‌وه‌ی که‌ جیاشده‌بێته‌وه‌ به‌رده‌وام ئازار و هه‌ڕه‌شه‌ی لێده‌کرێ له‌لایه‌ن مێرده‌که‌یه‌وه‌ و هیچ هاوکاری ناکات بۆ ئه‌وه‌ی منداڵه‌کانیان تووشی کێشه‌ نه‌بن. “باوکیان خۆی له‌ به‌رپرسایه‌تی منداڵه‌کان دزیووه‌ته‌وه‌ و هه‌موو به‌رپرسایه‌تییه‌کیان له‌سه‌ر شانی خۆمه‌، کوڕی گه‌نجم هه‌یه‌ و پێویستی به‌ باوکیه‌تی بۆ ئه‌وه‌ی تووشی کۆمه‌ڵێک مشکیله‌ نه‌بێ، که‌چی باوکیان هاوکاریم ناکات و ده‌ڵێ من عه‌لاقه‌م نییه‌”. جگه‌ له‌وه‌ی ئه‌و مێرده‌ی دوای ئه‌وه‌ی که‌ ده‌زانێ هه‌نار مێردده‌کاته‌وه‌ قسه‌ی بۆ دروست ده‌کات، هه‌نار ده‌رباره‌ی ئه‌و رۆژانه‌ ئاوای ووت “هه‌رچه‌ند مێردی دووه‌مم ره‌زامه‌ندی له‌ مێردی یه‌که‌مم وه‌رگرت جا منی ماره‌کرد، که‌چی دوای ئه‌وه‌ی که‌زانی ئه‌و پیاوه‌ی تر منی هێناوه‌ ده‌ستی کرد به‌ قسه‌ دروستکردن بۆ من و له‌لای خه‌ڵک و ره‌فیقه‌کانم وتبووی که‌ ئه‌و کچه‌ی گوایه‌‌ هی من نیه‌و هی ئه‌و پیاوه‌یه‌ که‌ ئێستا مێردی پێکردوه‌، بۆیه‌ که‌ ده‌چوومه‌ ده‌ره‌وه‌ خه‌ڵک تفیان ده‌کرده‌ عه‌رز و قسه‌ی ناشیرینیان پێده‌گووتم”.

وه‌ک ئه‌وه‌ی خۆی ئاماژه‌ی پێده‌کات، دوای ماوه‌یه‌ک له‌گه‌ڵ مێردی دووه‌میشی کێشه‌یان بۆ دروست ده‌بێت و هه‌رچه‌ند خۆی و مێرده‌ تازه‌که‌ی وارێککه‌وتبوون که‌ هه‌ر یه‌که‌یان له‌گه‌ڵ منداڵه‌کانی خۆیان به‌جیا بژین بۆ ئه‌وه‌ی ناخۆشی و گرفت بۆ منداڵه‌کانیان دروست نه‌بێ، ئه‌مه‌ش وایکردبوو که‌ په‌یوه‌ندیه‌که‌یان گه‌رموگوڕ نه‌بێ و دواتریش به‌هۆی هاتنی برای هه‌ناره‌وه‌ بۆ سوید که‌ ماوه‌یه‌کی زۆر له‌ ماڵی هه‌ناردا ده‌مێنێته‌وه‌ و ئه‌وه‌ش ده‌بێته‌ کێشه‌ بۆ هه‌نار و مێرده‌که‌ی چونکه‌ برای هه‌نار حه‌زناکات مێرده‌ تازه‌که‌ی هه‌نار بێته‌ ماڵی هه‌نار. دواجار وه‌ک خۆی ده‌ڵێ له‌ناو زوڵمی سێ پیاودا بۆ ماوه‌یه‌ک تلاوه‌ته‌وه‌ و دواتر مه‌جبوور ده‌بێ له‌ مێردی دووه‌میشی جیابێته‌وه‌ و ژیانی بۆ منداڵه‌کانی ته‌رخان ده‌کات. “نابه‌رپرسایه‌تی باوکی منداڵه‌کانم وایکردوه‌ که‌ کۆمه‌ڵێک کێشه‌ بۆ کوره‌ گه‌وره‌که‌م دروست بێت، بۆیه‌ په‌نام هێنا بۆ سه‌نته‌ری نینا بۆ ئه‌وه‌ی هاوکاریم بکه‌ن و کوڕه‌که‌م له‌ چاره‌نووسێکی مه‌ترسیدار دوربخرێته‌وه‌ بۆیه‌ به‌رده‌وام ده‌بم له‌ هاتن بۆ سه‌نته‌ری نینا و تا هاوکاریم پێویست بێ دێم بۆ لایان و لێره‌شه‌وه‌ سوپاسیان ده‌که‌م”.

بۆ ئه‌وه‌ی به‌دواداچوون بکه‌ین له‌سه‌ر ره‌وشی هه‌نار، به‌ پێویستمان زانی بۆچوونی به‌ڕێوه‌به‌ری سه‌نته‌ری نینا وه‌ربگرین و بزانین سه‌نته‌ری رێنوێنی و داڵده‌دانی ژنان چۆن هه‌وڵیداوه‌ بۆ که‌مکردنه‌وه‌ی کێشه‌کانی ئه‌م خانمه‌ و هاوسه‌نگکردنه‌وه‌ی ژیانی رۆژانه‌ی ئه‌و خێزانه‌. بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ رووی پرسیارمان له‌ به‌رێوه‌به‌ری سه‌نته‌ره‌که‌ (هه‌ڵاڵه‌ رافع) کرد.

سه‌نته‌ری نینا:
کاتێک که‌ هه‌نار به‌ ته‌له‌فۆن په‌یوه‌ندی پێوه‌کردین، به‌ سویدیه‌کی پاراو قسه‌ی ده‌کردو به‌ به‌هێزه‌وه‌ که‌مێ باسی کێشه‌که‌ی خۆی کرد که‌ بۆ ده‌یه‌وێ بمانبینێ. من زانیم سه‌رەڕای ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌م ژنه‌ خۆی که‌سایه‌تیه‌کی به‌هێزی هه‌یه‌ به‌ڵام له‌ هه‌مان کاتدا هه‌ندێ جار سه‌ره‌ڕای تواناییه‌کانی خودی مرۆڤ که‌ ئه‌توانێ کۆمه‌کی که‌سانی زۆری پێ بکات، به‌ڵام له‌ هه‌مان کاتدا خۆشی له‌ شوێنێکدا هێزی به‌سه‌ر کێشه‌کانی خۆیدا ناشکێته‌وه‌، و ئه‌مه‌ حاڵه‌تێکی زۆر ئینسانیه‌ و هه‌موومان پیایدا تێده‌په‌ڕین. ئه‌مه‌ نیشانده‌ری ئه‌وه‌یه‌ که‌ هیچ مرۆڤێک ناتوانێ به‌درێژایی ژیانی پێویستی به‌ که‌س نه‌بێت وه‌ک ده‌ڵێین هیچ که‌س “سوپه‌ر مان” نیه‌. ئێمه‌ له‌ دانیشتنه‌کانماندا له‌گه‌ڵیدا هه‌ندێ ڕێنوێنیمان پێ پێشنیار کرد که‌ ئه‌نجامی بدات و له‌ کاره‌کان ئاگادارمان بکات هه‌نگاو به‌ هه‌نگاو، تا بزانین چۆن ده‌چێته‌ پێش، و‌ ئه‌گه‌ر پێویست به‌ شتی تر بێت ئێمه‌ به‌ پێی بارودۆخه‌که‌ی خۆی که‌ هه‌ستیار بوو، قسه‌ی له‌سه‌ر بکه‌ینه‌وه‌ و هه‌نگاوی تازه‌ بنێین.

هه‌ڵآڵه‌ رافع ووتی “کێشه‌ی هه‌نار یه‌کێکه‌ له‌و کێشانه‌ی که‌ له‌ ئێستادا زۆرێک له‌ خێزانه‌ په‌نابه‌ره‌کان ده‌رگیری بوون، به‌ تایبه‌ت له‌ دوای جیابونه‌وه‌ی ژن و پیاو. ئێمه‌ له‌م ماوه‌یه‌دا زۆر که‌یسی له‌م شێوه‌ ڕوی تێکردووین”. به‌ گوێره‌ی ئاماژه‌کانی به‌ڕێوه‌به‌ری سه‌نته‌ری نینا کاتێک که خێزان کێشه‌ی تێدایه‌ به‌ دڵنیاییه‌وه‌ کاریگه‌ری ده‌بێت بۆ سه‌ر منداڵه‌کان، به‌ڵام که‌مێک کێشه‌که‌ له‌وه‌دا ئه‌هوه‌نتره‌ که‌ دایک و باوکه‌که‌ به‌یه‌که‌وه‌ن وه‌ منداڵه‌کان ئه‌منیه‌تیان له‌ده‌ست نه‌داوه‌ و له‌وه‌ ناترسن که‌ دایک و باوک جیاده‌بنه‌وه‌، هه‌ڵاڵه‌ ووتی “کاتێک که‌ جیاده‌بنه‌وه‌ سه‌رباری کاریگه‌ری کێشه‌که‌ له‌سه‌ر باری ده‌روونی منداڵه‌کان ئه‌منیه‌تیشیان له‌ده‌ست ده‌ده‌ن به‌تایبه‌ت ئه‌گه‌ر دایک و باوک کۆک نه‌بن له‌ دوای جیابونه‌وه‌که ‌و له‌و نێوه‌دا منداڵه‌کان به‌کار بهێنن و تێوه‌گلێنن به‌ بێ ئه‌وه‌ی بیر له‌ سه‌لامه‌تی ده‌روونی منداڵه‌کانیان بکه‌نه‌وه‌، که‌ دواتر هه‌ر دایک و باوک به‌رپرسه‌ لێی به‌ ده‌ره‌جه‌ی یه‌که‌م ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر له‌ ووڵاتێکی ئه‌وروپێشدا بژین که‌ ده‌وڵه‌ت خۆی زیاتر به‌ به‌رپرس ده‌زا‌نێ له‌و کێشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تیانه‌دا تا ووڵاتانی ئێمه‌”. هاوکات ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌کات که‌ زۆر جار له‌ ره‌وشێکی به‌م شێوه‌یه‌یی خێزانه‌کاندا منداڵ تووشی کێشه‌ی ده‌روونی ده‌بێت، تووشی (یه‌نگ) به‌ مانای کۆمه‌ڵێکی هاوڕێی به‌لاڕێدا چوو ده‌بێت، یان توشی ماده‌ی بێهۆشکه‌روو تاوانێ تر ده‌بێت.
له‌ وه‌ڵامی پرسیاری ئه‌وه‌ی که‌ چۆن و به‌چ شێوه‌یه‌ک ده‌توانرێ هاوکاری ئه‌و جۆره‌ خێزانانه‌ بکرێ بۆ ئه‌وه‌ی به‌که‌مترین زه‌ره‌ر ره‌وشی خۆیان و منداڵه‌کانیان ئاسایی بکه‌نه‌وه‌. هه‌ڵآڵه‌ رافع ئاماژه‌ی به‌ چه‌ند خاڵێک کرد. له‌ خواره‌وه‌ به‌کورتی ئه‌و خاڵانه‌ ده‌خه‌ینه‌ به‌رچاوی خوێنه‌ران.

یه‌که‌م: هه‌ردوو دایک و باوک یان هیچ نه‌بێت یه‌کێکیان له‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌دا بێت که‌ له‌ به‌رپرسیارێتی خۆی له‌به‌رامبه‌ر منداڵه‌کاندا لانه‌دا، وه‌ هه‌وڵ له‌گه‌ڵ لاکه‌ی تریش بدات بۆ ئه‌م کاره‌. چونکه‌ مناڵ پێویستی به‌ هه‌ردوو نموونه‌ی هه‌م دایک هه‌م باوک هه‌یه‌ هه‌ر چه‌نده‌ ئه‌گه‌ر زۆر له‌یه‌کیش جیاواز بن، هه‌ریه‌که‌ ئه‌توانێ به‌ شێوه‌ی خۆی خۆشه‌ویستی و به‌رپرسیارێتی خۆی بۆ منداڵه‌که‌ نیشان بدات. ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر یه‌کێک له‌ دایک و باوکه‌که‌ پێمان وابێ که‌ گونجاو نیه‌ بۆ به‌خێوکردن باشتر وایه‌ هه‌ر یه‌کتر ببینن، وه‌ منداڵ تێبگات له‌ واقعیه‌ته‌کان.
دووه‌م: ئه‌و لایه‌نه‌ی که‌ منداڵه‌که‌ له‌ خۆ ده‌گرێت به‌ کرده‌وه‌ به‌هیزی خۆی نیشان بدات، و له‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌دا بێت که‌ ته‌نها لایه‌نه‌ خراپه‌که‌ی دایکه‌که‌ یان باوکه‌که‌ باس نه‌کات بۆ منداڵه‌که.
سێیه‌م: هه‌ر لایه‌ک له‌ دایک و باوک که‌ منداڵه‌کانیان له‌ ئه‌ستۆ گرتوه‌ که‌ له‌ زۆربه‌یدا دایکه‌، ئه‌گه‌ر کێشه‌ی له‌گه‌ڵ لاکه‌ی تر هه‌یه‌، له‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌دا بێت که‌ بتوانێ له‌ ڕێگای خزمێک یان ناسیاوێک که‌ باوکه‌که‌ له‌گه‌ڵی ده‌حه‌وێته‌وه‌‌ کاریگه‌ری له‌سه‌ر دابنێت وه‌ ده‌وری خۆی ببینێت له‌وه‌ی که‌ باوکه‌که‌ ناچاربکات ئه‌و مه‌سئولێته‌ وه‌ربگرێته‌وه‌ به‌ هاوبه‌ش له‌گه‌ڵ دایکه‌که‌دا، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر په‌ناشی بردوه‌ بۆ ژنی دوه‌می پیاوه‌که‌ که‌ له‌وانه‌یه‌ ژن زیاتر له‌یه‌ک بگه‌ن.
چواره‌م: له‌دوای ئه‌م هه‌وڵانه‌ وا پێوست ده‌کات که‌ ئه‌و دایکه‌ زانیاری ته‌واو وه‌ربگرێت سه‌باره‌ت به‌و ئه‌رک و مافانه‌ی که‌ له‌ ده‌زگا ده‌وڵه‌تیه‌کان (سۆشیال، ده‌زگای مافی خێزان، قوتابخانه‌، نه‌خۆشخانه‌، شوێنی گه‌نجان، پۆلیس) هه‌یه‌تی بۆ ئه‌وه‌ی به‌ شێوه‌یه‌کی ڕاست وه‌ کاریگه‌ر سود له‌و هاوکاری و ئیمکانیه‌تانه‌ وه‌ربگرێت. ته‌نانه‌ت ئه‌توانێ ئه‌مانه‌ به‌کار بهێنێ بۆ کاریگه‌ری دانان له‌سه‌ر باوکه‌که‌ که‌ لێپرسراویه‌تی وه‌ربگرێت.
پێنجه‌م: زۆر شتی وورده‌کاری تر هه‌یه‌ له‌م کێشانه‌دا، پێم وایه‌ لێره‌دا ئه‌مانه‌ به‌س بن. به‌ڵام له‌ کۆتایدا پێـم خۆشه‌ ئه‌وه‌ بڵێم که‌ هه‌موو کێشه‌یه‌ک ته‌نانه‌ت سه‌ختترین کێشه‌ جگه‌ له‌ مردن به‌ دڵنیاییه‌وه‌ چاره‌سه‌ری هه‌یه‌ به‌مه‌رجێ گه‌شبین بین و باوه‌ڕمان به‌ تواناییه‌کانی خۆمان هه‌بێت و به‌ خۆشه‌ویستی و له‌ ناخی دڵه‌وه‌ کار بۆ چاره‌سه‌ریان بکه‌ین، پێم وایه‌ که‌س له‌ دایک و باوک دڵسۆزتر نابێت بۆ منداڵ.. ته‌نها له‌ هه‌ندێ کاتدا ئه‌و دایک و باوکه‌ که‌ خۆشیان ئه‌که‌ونه‌ کێشه‌وه‌ وه‌ک په‌رچه‌کردار بۆ به‌رامبه‌ره‌که‌ که‌ له‌وانه‌یه‌ کاتی بێت لێپرسراوه‌تیانیان نامێنێ.
شه‌شه‌م: ئه‌گه‌ریش هه‌ر زانێت که‌ به‌رامبه‌ر گوێ نادات ئه‌وه‌ ئیتر واقیعه‌و ده‌بێت منداڵه‌که‌ش بیزانێ.

ئێمه‌ له‌و چوارچێوه‌یه‌دا قسه‌کانی خۆمان کردوه‌، جگه‌ له‌ خسوسیاتی هه‌ر که‌یسێک که‌ بۆ خۆی جیاوازه‌ له‌گه‌ڵ که‌یسی تر، که‌ لێره‌دا ڕێگه‌ پینه‌دراوه‌ باس بکرێت.

print