ئه‌ده‌بی ژنان ده‌ستدرێژیه‌ بۆ سه‌ر حه‌ریمی پیاوان!

81

کورته‌ ئاوردانه‌وه‌یه‌ك له‌ ئه‌زموونی که‌ژاڵ ئه‌حمه‌د

ئه‌ڤین عزیز
‌ aven201@gmail.com ئەم پۆستە ئەلیکترۆنیە لەلایەن ئامێرئ سپامەوەیە. جاڤاسکریپت دەبێت چلاک بکەی بۆ بینینی, you need JavaScript enabled to view it.

من ده‌مه‌وێ له‌باره‌ی ژنه‌وه‌ بنوسم ،به‌ڵام ژنی یاخی، من حه‌ز به‌بینیی ژنی یاخی ده‌که‌م و ئاره‌زووشم ئه‌وه‌یه‌ له‌ناو ده‌قه‌کانیاندا بتوێمه‌وه‌،چونکه‌ من ده‌زانم راستگۆی و خۆشه‌ویستی و پاکی له‌ژنی یاخیه‌وه‌‌ هه‌ڵ ده‌قووڵێت یان با بڵێم شعر له‌ ژنه‌وه‌ هه‌ڵده‌قوڵێت. بۆ دیاری کردنی ئه‌و جیهانه‌ی شعریش پێوویستمان به‌ ئه‌ده‌بی ژنه‌،مانای ژن خۆی‌ بنوسێته‌وه‌ و وه‌ ژنیش له‌سه‌ر ژن بنوسێت، ئه‌وه‌ی قه‌ڵه‌می پیاویشه‌ فرێی بده‌ینه‌ ده‌ره‌وه‌ی ئه‌م ئه‌ده‌به‌ی ژنان. وه‌ به‌م ئه‌ده‌به‌ش ده‌وترێت ئه‌ده‌بی ژن و ره‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی فێمێنیستی.

ره‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی فێمێنیستی یارمه‌تی ژنانی نوسه‌ر ده‌دات که‌ جیهانێکی تایبه‌ت به‌خۆیان دروست بکه‌ن وه‌ک چۆن پیاو ئه‌و جیهانه‌ تایبه‌ته‌ی هه‌یه‌، وه‌ له‌هه‌مان کاتیشدا سنور بۆ زیاده‌روویه‌کانی بیری پیاوان دابنرێ له‌ جیهانی ئه‌ده‌بدا تا چیدی ژن به‌ شێوه‌یه‌کی (ئوبیه‌کت) ئاوه‌ڵکردار باس له‌ که‌سێتی ژنان نه‌که‌ن، فێمینستی فه‌ره‌نسی هێلێن سێکسۆس ده‌ڵێ” له‌ناو ئه‌و ئه‌ده‌به‌ سونه‌تیه‌ی که‌ ئه‌مرۆ هه‌یه‌، ئه‌وه‌ی که‌ رابردوه‌ نابێت داهاتووه‌ی ئه‌ده‌بی له‌سه‌ر دروست بکه‌ین یان درێژه‌ به‌ ستایله‌که‌ی بده‌ین به‌ڵکو ‌ده‌بێ هه‌وڵی گۆرانی بنه‌ره‌تی تیا بدرێت، من دژ به‌و ئه‌ده‌به‌ی رابردوو نیم به‌ڵام له‌ هه‌مان کاتدا مان ده‌گرم له‌وه‌ی دووباره‌ پێی رازی بم” دروست بوونی جیهانی تایبه‌ت به‌ ژن له‌ناو پانتایی ئه‌ده‌بدا که‌ بۆته‌ هۆی هه‌راسانی زۆرێک له‌ نوسه‌رانی کورد و به‌ جیاکاری و جیاواز بوونی ده‌ده‌نه‌ قه‌ڵه‌م. که‌ له‌ بنه‌ره‌ته‌وه‌ من پێم وایه‌ قبووڵ نه‌کردنی جیاوازیه‌کانی نێوان ژن و پیاوه‌. له‌ کاتێکدا که‌ هیرارکیه‌تی ناو ئه‌م ئه‌ده‌به‌ به‌ شێوه‌یه‌که‌ که‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌ ده‌دات یه‌ک ره‌نگی بکات به‌ ره‌نگی یه‌ك مرۆڤ/ پیاو،له‌ناو ئه‌م ئه‌ده‌به‌دا بوونی پیاو بوونێکی سه‌ربه‌خۆ و چالاکه‌ بریتیه‌ له‌ ده‌سه‌ڵات، عه‌قڵ، لێزان،زیره‌ك، شیاو، ئازا، به‌هێز، به‌ڵام ژنان بریتین له‌ هه‌ست، هۆکاری په‌یوه‌ندی،گونجاو له‌ خێزاندا، وێنه‌ له‌ چوارچێوه‌ی دیاری کراودا،ترسه‌نۆك،لاواز.
ئه‌م بۆچوونانه‌ن که‌ ته‌حه‌که‌کوم ده‌که‌ن به‌سه‌ر جیهانی ئه‌ده‌بی کوردیه‌وه‌، وه‌ ئه‌و نوسه‌رانه‌شێ هه‌راسانیه‌ك ده‌یان گرێت به‌ چه‌مکی ئه‌ده‌بی ژن پاساوی مرۆڤ بوونی بۆ ده‌هێننه‌وه‌ مه‌ستی سه‌ره‌کیان مانه‌وه‌ی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ی خۆیانه‌ به‌سه‌ر زمان و که‌لتوری ژندا له‌ناو پانتایی ئه‌ده‌بی کوردیدا،چونکه‌ ئێمه‌ی ژنان له‌و پانتاییه‌دا نه‌ خاوه‌نی زمانی خۆمانین نه‌ جیهانی تایبه‌تیشمان هه‌یه‌ به‌ ناوی ئه‌ده‌ب، ئه‌وان ئه‌ده‌بان به‌ستوه‌ به‌ مرۆڤایه‌تی و په‌یامی مرۆییه‌وه‌ به‌ڵام ئه‌م مرۆڤ بوونه‌ ته‌نها پیاو ده‌گرێته‌وه‌، ئێمه‌ی ژنانیش به‌ به‌شێکین له‌ پیاو، بۆیه‌ ره‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی فێمێنیستی جارێکی تر پیناسه‌ بۆ که‌سێتی ژن و پیاو ده‌گه‌رێنێته‌وه‌. چونکه‌‌ له‌ بنه‌ره‌ته‌وه‌ کاتێ چه‌مکی مرۆڤ بوون هاته‌ ئاراوه‌ ژنی نه‌گرته‌وه‌ به‌ڵکو ته‌نها پیاوی گرته‌وه‌و پیاو مرۆڤ بوو، وه‌ ئه‌م بانگه‌شه‌یه‌ به‌ رۆسۆ ده‌ست پێده‌کات و ده‌ڵێ” هه‌موو مرۆڤه‌کان ئازادو یه‌کسان له‌دایک ده‌بن” به‌ڵام به‌ده‌می خۆی هاواری کرد که‌ له‌م په‌یامه‌دا مه‌به‌ستم ژنان نیه‌، ژن پاشکۆی پیاوه‌. مانای که‌ ئه‌مرۆ ژن داوای ئه‌و جیهانه‌ سه‌ربه‌خۆیه‌ی خۆی ده‌کات به‌ زمان و که‌لتورو له‌شی خۆیه‌وه‌ له‌وه‌وه‌ نیه‌ که‌ ئێمه‌ له‌وپه‌ری ئازادی و سه‌ربه‌خۆیی خۆمانه‌وه‌ وه‌ک ژن به‌و ئه‌نجامه‌ گه‌شتبێتین که‌ ئه‌ده‌بێکی سه‌ربه‌خۆی خۆمان دروست بکه‌ین نه‌خێر به‌ڵکو کاتێک هه‌بووه‌ هه‌ر زۆر ناره‌واو قاچاخ بووه‌ ژن نوسه‌ر بێت و به‌یانی هه‌سته‌کانی خۆی بکات، ئا له‌م دژواریه‌وه‌ کاتێک ژن هه‌وڵی ئه‌وه‌ی داوه‌ بنوسێت نه‌یتوانیوه‌ وه‌ک ژن بنوسێت به‌ڵکو ئه‌و زمانه‌ی پیاوی به‌کار هێناوه‌ بۆ نوسین و ته‌نانه‌ت قسه‌ کردنیش.

ئه‌مرۆ له‌ زمانی کوردییدا کۆمه‌ڵێ چه‌مکی نه‌رێتی هه‌یه‌ که‌ ته‌نها تایبه‌تن به‌ژن، ئه‌مرۆ ژن له‌و کۆمه‌ڵگایه‌دا نائاگا به‌کاری ده‌هێنێته‌وه‌ به‌رامبه‌ر به‌ ژن، که‌ ئه‌مه‌ خۆی له‌ خۆیدا له‌ بیری ژنه‌وه‌ نه‌هاتوه‌ به‌ڵکو له‌ بیری پیاوه‌وه‌ هاتوو بۆ چۆنیه‌تی بوونی ژن و له‌شی ژن. ئه‌مرۆ له‌ کۆمه‌ڵگای ئێمه‌دا له‌شی ژن هی پیاوه‌ به‌ڵام له‌شی پیاو خۆی خاوه‌نیه‌تی، ئه‌م خاوه‌ندارێتیه‌ ته‌نیا له‌رێێ ئامرازه‌کانی زمانه‌وه‌یه‌ ، مانای پیاو شه‌ره‌ تفه‌نگی نه‌کردوه‌ بۆ داگیرکردنی ژن به‌ڵکو له‌رێی واژه‌کانی زمانه‌وه‌ ده‌ستی به‌سه‌ر ژندا گرتوه‌، هێلێن سێکسۆش ده‌ڵێ ئه‌وه‌ی گرنگ نه‌بووبێ به‌ درێژایی مێژوو ئه‌م ده‌ست به‌سه‌راگرتنه‌ی پیاوه‌ به‌سه‌ر له‌شی ژندا، وه‌ ژن نه‌یتانیوه‌ باس له‌ تاقی کردنه‌وه‌کانی له‌شی خۆی بکات، سه‌رنچ بده‌نه‌ مه‌سه‌له‌ی منداڵ بوون ، یان حامله‌ بوون، سوری مانگانه‌، مه‌مك دان به‌ منداڵ، ئه‌مانه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ته‌جرووبه‌ی ژنانه‌ن به‌ عه‌یبه‌ و ته‌نانه‌ت به‌ پیسش دێنه‌ ئاژمار ، به‌ڵام ریش تاشین نا، به‌ڵكو به‌ شتێکی زۆر زۆر ئاسایی دێته‌ ئاژمار، ته‌نانه‌ت سپه‌رمه‌ش له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هی پیاوه‌ هێنده‌ی خوێنی سوری مانگانه‌ به‌ پیس نایه‌ته‌ ئاژمار. ئایا ئه‌م ده‌رئه‌نجامانه‌ ئێمه‌ له‌ رێی زمانه‌وه‌ پێی نه‌گه‌شتووین؟؟ به‌بێ به‌کار هێنانی زمان چۆن ده‌توانین ئه‌مانه‌ بزانین؟؟ که‌واته‌ ئێمه‌ی ژنانیش ده‌بێت به‌شداریمان هه‌بێت له‌ پرۆسه‌ی زماندا به‌ هه‌ردوو لایه‌نی نوسین و قسه‌ کردنیشه‌وه، ده‌بێ هه‌وڵی پاکردنه‌وه‌ی زمان بدرێت له‌و واژانه‌ی که‌ به‌ بیری پیاو ده‌رده‌خا سه‌باره‌ت به‌ ژن، ده‌بێ زمانی له‌شمان بنوسینه‌وه‌و له‌ش یه‌کسان بکه‌ینه‌وه‌ به‌یه‌ک. منی ژن خۆم پێناسه‌ ناکه‌م به‌ مرۆڤ، پێشم چه‌مكیکی فریوده‌ره‌، من ژنم وجیهانێکی سه‌ربه‌خۆو تایبه‌تی ئه‌ده‌بی ژنانیشنم ده‌وێ، ژنبوونم جێگه‌ی شانازیمه‌ و خۆم به‌ جیهانه‌ دووروو و غه‌داره‌که‌ی پیاوه‌ هه‌ڵناواسم، وه‌ دڵنیاشتان ده‌که‌م که‌ من ته‌نیا نیم له‌م کاروانه‌دا، چه‌ندین ژنمان هه‌یه‌ که‌ به‌ هه‌موو خه‌سڵه‌ت و خواستی ژنانه‌ی خۆیه‌وه‌ ده‌نوسێ، من لێره‌دا باس له‌ ژنێکی دیش ده‌که‌م که‌ رازی نیه‌ به‌ دێوو جامه‌ی مرۆڤ بوون، ئه‌و ژنه‌ شاعره‌ ‌یه‌کێک بوو له‌و ژنانه‌ی که‌ هه‌ر زوو له‌ دێوو جامه‌ی مرۆڤ بوون هاته‌ ده‌ر و په‌نجه‌ی هه‌ره‌شه‌ی له‌هه‌موو پیاوه‌کان یا با بڵێم هه‌موو مرۆڤه‌کان هه‌ڵبری و پێی ووتن:

قه‌ڵه‌مه‌کانتان بشکێنن
که‌س وه‌ك خۆم مێژووی بوونم تۆمار ناکاو
رۆمانی غه‌مم نانوسێ

خاوه‌نی ئه‌م شعره‌ كه‌ژاڵ ئه‌حمه‌ده، که‌ژاڵ یه‌کێکه‌ له‌و شاعره‌ ژنانه‌ی که‌ به‌رده‌وام ده‌یه‌وێت ژن بێت وبه‌ زمانی ژنانه‌ی خۆی ته‌عبیر له‌ ئازارو ئه‌ندێشه‌کانی ژیانی رۆژانه‌ی بکات، ئه‌و هۆشیاره‌ به‌وه‌ی که‌ له‌ناو ده‌سه‌ڵاتێکی پیاوانه‌دایه‌ بۆیه‌ ده‌یه‌وێ ‌ پێیان بڵێ منی ژن رێگه‌تان پێ ناده‌م بمخه‌نه‌ دێوجامه‌ی مرۆڤ بوون یان پیاوو بوون ، ئه‌و به‌م شێوه‌یه‌ به‌رده‌وام ژنه‌ نه‌ک ئه‌و شێوه‌یه‌ی که‌ پیاوانی سیسته‌می پاتریالکال ده‌یانه‌وێ ، سه‌ره ‌رای ئه‌مه‌ هه‌ره‌شه‌یه‌کی توندتریشیان لێ ده‌کات وه‌ك ده‌ڵێ:

بۆنی یاخی بوون له‌ نوکی په‌نجه‌کانی
قاچمه‌وه‌ دێت
بۆنی تیژی یاخی بوون
که‌واته‌ ئه‌مه‌ یه‌کێکه‌ له‌و ژنانه‌ی که‌ زوو دڕی به‌ ته‌می سیسته‌می پاتریالکال داوه‌ و وه‌ک ژن هاتۆته‌ مه‌یدانی ژنانه‌یی خۆیه‌وه‌وشه‌قێکی بێباکانه‌شی له‌ شێوه‌ ژیانی ئه‌و کۆمه‌ڵگا پیاوسالاریه‌ هه‌ڵداوه‌، به‌ڵام ئه‌نجامه‌که‌شی سه‌رکه‌وتن بوو، ئه‌وه‌تا ده‌ڵێ:

تۆ ده‌زانی به‌و قاچانه‌
شه‌قێکی زۆر بێباکانه‌م له‌ تۆپی ژیان هه‌ڵدا
که‌چی گۆڵم کرد

که‌ژاڵ ده‌رکی به‌ فێڵه‌کانی ئه‌و کۆمه‌ڵگا پیاوسالاریه‌ کردوه‌، که‌ ده‌یه‌وێ واله‌ ژنان بگه‌یه‌نێ به‌بێ پیاو ژیانیان ناروا به‌رێوه و ژیان و ئه‌رکه‌کانی ده‌بێ له‌سه‌ر بنه‌مای بیری پیاو بێت ، به‌ڵام کاتێ ژن هۆشیار ده‌بێته‌وه‌ سه‌باره‌ت به‌و نۆرمانه‌ی که‌ له‌کۆمه‌ڵگادا هه‌ن بۆ سرێنه‌وه‌ی که‌سێتی ژن و کردنیان به‌ پاشکۆی پیاو، ئه‌وا شایه‌نی شه‌ق تێهه‌ڵدانه، به‌ڵام ئه‌مه‌ کۆڵنه‌دان و خه‌باتی زیاتری ده‌وێت، هه‌ر به‌مه‌ ته‌واو نابێت، چونکه‌ ئه‌وه‌ پیاوی کورد نیه‌ ئه‌مانه‌ به‌ ئاسایی وه‌ربگرێت به‌ڵکو چه‌کیان هه‌یه‌ بۆ شه‌ر کردن،، پیاوان ده‌ست ده‌که‌ن به‌ درۆ کردن و بۆختان دواخستن، چونکه‌ پیاو هه‌ست ده‌کات سنورێ که‌ ئه‌و بۆ ژن دایناوه‌ له‌ مێشکی خۆیدا ژن به‌زانی، که‌واته‌ ژن نه‌ وه‌ك پیاو و نه‌ وه‌ك مرۆڤ، چوون گه‌ر هه‌ر کام له‌م دووانه‌ بێت ناکه‌وێته‌ به‌ر شاڵاوی پیاوان به‌ هۆی ئه‌وه‌ی زیاده‌ره‌وه‌، سه‌ر ئه‌نجام ژن ژنه‌ و ژن له‌ بیری پیاودا پیاو نیه‌ ، که‌واته‌ چی بکه‌ین که‌ژاڵ رێگه‌چاره‌یه‌کی باشی لایه‌، ده‌ڵێ ده‌بێ به‌نووکی په‌نجه‌ی قاچ قسه‌ی قۆری ره‌خنه‌گران له‌سه‌ر رێگه‌که‌ت لابده‌ی:

من به‌نووکی په‌نجه‌کان‌ی ئه‌و قاچانه
یاخی بوون
قسه‌ی قۆری ره‌خنه‌گران
له‌سه‌ر رێگاکه‌م لاده‌به‌م

که‌واته‌ ئه‌وانه‌ی ره‌خنه‌ ده‌گرن به‌وبه‌ڵگه‌یه‌ی که‌ ژن زیاده‌ره‌وه‌ یان که‌ژاڵ زیاده‌رووه، هه‌مووی قسه‌ی قۆره‌ و سفریان بۆ ده‌مێنێته‌وه‌، وه‌ که‌ژاڵیش باکی نیه‌ له‌م قسه‌کردن و نه‌کردنیان، که‌ئه‌مه‌ش یه‌که‌مین ئه‌رکی ژنه‌، چونکه‌ ژن لێره‌وه‌ ئازاد ده‌بێت هه‌ر ژنێ ئازادێش بوو ده‌توانێ عاشق بێت و ئه‌و دنیا تایبه‌ته‌ی خۆی تیادا به‌رجه‌سته‌ بکات، ئه‌و فۆرمه‌ی که‌ ئه‌مرۆ له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌دا هه‌یه‌ به‌ناوی خۆشه‌ویستی و عشق ته‌نیا به‌ شێوه‌یه‌کی که‌له‌ك ئاوه‌ژوو ژنانی پێ ده‌خه‌ڵه‌تێنرێ و به‌سودی پیاوانه‌، ئه‌و په‌یوه‌ندیه‌ له‌ نێوان که‌سێکی ئازاد و که‌سێكی پاشکۆی ئه‌و که‌سه‌ئازاده‌یه‌، ئه‌مه‌ش تاکتیکی پیاوه به‌م گۆتانه‌ ژنان فریو بده‌ن بۆیه‌ ژن ده‌بێ زۆر هۆشیار بێت، ده‌بێت ئازاد بێت تا عاشق بێت،ئه‌وه‌ نیه‌ که‌ژاڵیش پاش ئازاد بوون عاشق بوو:

تۆ ده‌زانی هه‌ر به‌هه‌مان ئه‌و قاچانه‌
دنیای ئه‌و عه‌شقه‌م دۆزیه‌وه‌ که‌
مرۆڤ به‌ دوای دا گه‌ڕاو پێی نه‌گه‌شت

که‌واته‌ ژنانی ناو ئه‌و سیسته‌مه‌ که‌ خۆیان خستۆته‌ دێووجامه‌ی مرۆڤ بوون و هه‌رچی هه‌ست و خواستی ژنه‌ له‌خۆیاندا کوشتوویانه‌ ، ئه‌گه‌ر به‌دوای عه‌شقیشدا بگه‌رێن نایدۆزنه‌وه‌، چونکه‌ ئه‌وه‌ ژنه‌ که‌ عاشق ده‌بێ، نه‌ك ئه‌و مرۆڤه‌ی به‌ گوومانه‌ له‌وه‌ی که‌ ره‌گه‌زی چیه‌؟ به‌گومانه‌ له‌هه‌ستی خۆی، له‌ بوونی خۆی، به‌ کورتی که‌ژاڵ یه‌کێکه‌ له‌و شاعره‌ ژنانه‌ی که‌ ئه‌گه‌ر ناویشی له‌سه‌ر هه‌ندێ شیعر لاببرێ له‌گه‌ڵ خوێندنه‌وه‌ی شعره‌که‌یدا هه‌ست ده‌که‌ی که‌ئه‌مه‌ شعری ژنه‌، به‌داخه‌وه‌ ده‌یڵێم که‌ دنیای پر ئاژاوه‌ی رۆژنامه‌گه‌ری به‌شێوه‌یه‌ك که‌ژاڵی سه‌رقاڵ کردوه‌، که زۆرێك له‌ وێنه‌ شیعریه‌کانی که‌ژاڵی له‌ناو بردوه‌، گه‌ر به‌ده‌ستم بێت ،که‌ژاڵ ده‌به‌مه‌ سه‌ر په‌ڵه‌هه‌ورێکی سپی، تا له‌وێوه‌ له‌ هه‌موو له‌ هه‌موو دنیا بروانێت و ئاوازی شعری ژنانه‌ بۆ هه‌موو ژنانی دنیا بچرێ، گه‌ر که‌ژاڵ له‌ دنیای رۆژنامه‌نوسی دوور خرێته‌وه‌ ، پێی ده‌چێ چون فارس فه‌رووغی فه‌روخزادی هه‌یه‌ ئاواش ئێمه‌ که‌ژاڵمان هه‌بێ، به‌و ئومێده‌ی که‌ژاڵ به‌رده‌وام شاعر بێت.