Arabic English
سه‌ره‌کی| ده‌رباره‌ی ڕێکخراو| سه‌نته‌ری نینا| ستاف| په‌یوه‌ندی| وێنه‌


بیروڕاو دیدار
avatar

پێشینەیەکی لە مێژینەی سیاسیە وادەکات، وەزارەتی ژنان ڕادەستی یەکگرتوو بکرێت!

هەڵاڵە ڕافع

مه‌سه‌له‌ی یه‌کسانی و مافی مرۆڤ و دادپه‌روه‌ری کۆمه‌ڵایه‌تی بۆ حکومەت و ئه‌حزابی
ده‌...
avatar

یه‌کێک له‌ وه‌زیره‌کانی کابینه‌ی حکومه‌تی تازه‌ له‌ سوید ئه‌جێندای شاراوه‌ی ئیسلامی هه‌یه‌!

نالین پێکول ئه‌ندام په‌رله‌مانی پێشوی سۆسیال دیموکراته‌کان له‌ سوید ده‌ڵێت، محه‌مه‌ت کاپلان وه‌زیری تا...
avatar

نازانن "شەرەف" بە کوێدا هەڵواسن

نازانن "شەرەف" بە کوێدا هەڵواسن

فێنک بەنا

نازانم چۆن زۆربەی کۆمەڵگا و زۆرێک لە پیاوانی کورد به‌گشتی و...
ئایا پێت وایه‌ که‌ ده‌بێت دین له‌ ده‌وڵه‌ت و یاسا جیا بکرێته‌وه؟
بەڵێ
نەخێر
بۆم گرینگ نیە
Contact RSS Facebook Youtube

ره‌خنه‌ی ئه‌ده‌بیی فێمێنیستی... گایاتری چاکراوێرتی سپیواک


10 Sep 2012
گایاتری چاکراوێرتی سپیواک ،تیۆریسیه‌ن و ڕه‌خنه‌گری به‌ناوبانگی هیندییه‌ که‌ به‌ وته‌ی خۆی باوه‌ڕی به‌ فێمینیزمی مارکسیستی هه‌یه‌.ئێستا له‌ زانکۆی کۆلۆمبیا مامۆستایه‌.

زۆربه‌ی کتێب و وتاره‌کانی سه‌باره‌ت به‌ ژنانی چینی کرێکار و کۆچبه‌ر و په‌نابه‌ره‌کانی ئوروپا و ئامریکایه‌.زیاتر له‌ 10کتێبی سه‌رچاوه‌ی له‌باره‌ی فێمینیزمه‌وه‌ هه‌یه‌. له‌م وتاره‌دا هه‌وڵی سه‌ره‌کی بۆ ده‌رخستنی ئه‌م ڕاستییه‌یه‌ که‌ بۆ چی کۆمه‌ڵگا ژنان سه‌رکووت ده‌کات و ئه‌ده‌بیاتی ژنان به‌ بابه‌تێکی بچووک و په‌راوێزی ناو ده‌بات.ئه‌و فێمینیستانه‌ی که‌ له‌سه‌ر ئه‌م باوه‌ڕه‌ن لایه‌نه‌ فه‌رهه‌نگی و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانن که‌ فۆڕم ده‌به‌خشن به‌ شوناسی ژنان،به‌ شوێن به‌ڵگه‌ و فاکته‌کانی سه‌لماندنی ڕوانگه‌ی خۆیانن.ڕه‌خنه‌ی فێمینیستی زۆرجار له‌گه‌ڵ ده‌روونناسی و مارکسیزمدا پێوه‌ندی هه‌یه‌ و هه‌ر له‌وکاته‌دا که‌ ڕه‌خنه‌یان لێده‌گرێ ئاوڕ له‌سه‌رچاوه‌کانیشیان ده‌داته‌وه‌.له‌م وتاره‌دا تا ڕاده‌یه‌ک وڵامه‌کان ده‌رده‌که‌ون و جیا له‌وه‌ به‌خێرایی و به‌سوود،ئاوڕێک له‌ مێژووی ئه‌ده‌بیات و ڕه‌خنه‌ی فێمێنیستی ده‌درێته‌وه‌.
ره‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی فمێنسیتی، ئه‌ده‌بیات به‌ به‌رهه‌مێکی پیاوانه‌ ده‌زانێ هه‌ربۆیه‌ ده‌قه‌ به‌ بایه‌خ و ڕه‌سه‌نه‌ ئه‌ده‌بییه‌کان دووباره‌ هه‌ڵده‌سه‌نگێنێته‌وه‌ به‌ مه‌به‌ستی پیشاندانی ئه‌وه‌ی که‌ چۆن کلیشه‌ و ستراکتۆره‌ جنسیه‌تیه‌کان له‌ کارکردی ئه‌ده‌بیاتدا رۆڵیان هه‌بووه‌. ره‌خنه‌ی ئه‌ده‌بیی فمێنسیتی به‌رهه‌می ژنان وه‌ک زمانێکی جێگره‌وه‌ ده‌بێنێت و زۆر جار سه‌ر له‌ نوێ که‌شفییان ده‌کاته‌وه‌، له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌ڵسه‌ نگاندنی سه‌رکوتکاریی کۆمه‌ڵایه‌تی و به‌ بچووک و سووکزانینی ئه‌ده‌بی ژنان پێویستیه‌کی حاشا هه‌ڵنه‌گره‌. له‌م هه‌ڵسه‌نگاندنه‌دا ئه‌م پرسیارانه‌ دێته‌ئاراوه‌:جیاوازیی جنسی چییه‌ و چۆن نمود په‌یدا ئه‌کات؟ چۆن وێنه‌ی ژن له‌سه‌ر بنه‌مای نابه‌رابه‌ریی نێوان ژن و پیاودا دروستکراوه‌؟ ئایا له‌ گۆشه‌ نیگای فیزیۆلۆژییه‌وه‌ یان لایه‌نه‌کانی تر، گه‌وهه‌ر و زاتی ژنانه‌ ،بوونی هه‌یه‌ تاکوو به‌رهه‌می ئه‌ده‌بیی ژنان بخوڵقێنێت؟
ئه‌و فمێنیستانه‌ی باوه‌ڕیان به‌وه‌هه‌یه‌ که‌ ده‌ڤه‌ره‌ فه‌رهه‌نگی و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان فۆرم ده‌به‌خشن به‌ ژیان و به‌رهه‌می ژنان به‌ شوێن به‌ڵگه‌وه‌ن بۆ سه‌لماندنی ئه‌م پرۆسه‌یه‌ له‌ ئه‌ده‌بیاتدا. که‌واته‌ به‌ پێی ئه‌م روانگه‌،جنسیه‌ت بریتییه‌ له‌ستراکتۆری کۆمه‌ڵایه‌تی، فه‌رهه‌نگی، سیاسی و ئابووری. موتالای جیاوازیی نێوان جنس Sex و جنسیه‌ت genderده‌توانێت پێوه‌ند بدرێته‌وه‌ به‌وتوێژینه‌وانه‌ی له‌ سه‌ر بابه‌تی هاوڕه‌گه‌زخوازیی ژنانه‌ و پیاوانه‌ کراوه‌.ڕه‌خنه‌ی فمێنسیتی برێجار له‌گه‌ڵ ده‌روونناسی و مارکسیزمدا پێوه‌ندی هه‌یه‌ و هه‌رله‌و حاڵه‌دا که‌ ڕه‌خنه‌ له‌ پیاو سالاری ئه‌و دوو ڕوانگه‌ ده‌گرێ له‌ ژێده‌ره‌کانیشیان به‌ هره‌ وه‌رده‌گرێ. ره‌خنه‌ی فمێنسیتی، فیلم، ڤیدێو و ده‌قی زانستی ـ کۆمه‌ڵایه‌تی یان فه‌لسه‌فیش له‌ خۆده‌گرێت. ئه‌و فمێنیستانه‌ی حه‌ساس هه‌ن به‌رامبه‌ر به‌ ڕاسیزم و ئه‌مپێریالیزم، تایبه‌تمه‌ندی فه‌رهه‌نگی هه‌موو ئه‌و خاڵانه‌ پیشان ده‌ده‌ن.

1-مێژوو
هه‌رچه‌ند ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بیی فمێنسیتی له‌ زۆرلایه‌نه‌وه‌ پێشینه‌یه‌کی دوورو درێژی هه‌یه‌، به‌ڵام ژێده‌ری ده‌قی نوێی ره‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی ده‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ ڤیرجینیا ڤۆلف له‌ بریتانیا و سیمۆن دو بوار له‌ فه‌ڕه‌انسا.ئه‌وان هی به‌ره‌یه‌ک بوون که‌ له‌کاتی شه‌ڕی ڤیتنامدا زۆر دۆخی هه‌ڵاواردن دژ به‌ ژنانیان شکاند وله‌ بزوتنه‌وه‌ی نوێی چه‌پخوازیی دژ به‌ شه‌ڕ له‌ ئه‌مریکا دا ڕۆڵیان هه‌بوو. هه‌روه‌ها له‌ بریتانیا ڤۆلف له‌و جیله‌ بوو له‌ بارودۆخی ژنان له‌ ئوروپا ڕازی نه‌بوون.مارکسیزم پاشان له‌ به‌رهه‌مه‌کانی که‌سانێکی وه‌ک (شیلا رو بوتام)، (لین سێگال)، (هیلاری وین رایت)دا بینرا. ئه‌مانه‌ کچانی جیلێک بوون له‌و ژنانه‌ی له‌ کۆتایی شه‌ری دووهه‌می جیهاندا له‌ دایک بوون. هه‌رچه‌ند ڕاسته‌وخۆ خه‌باتی سیاسییان نه‌کرد، به‌ڵام تا ڕاده‌یه‌کی زۆر ڕه‌خنه‌یان ده‌گرت له‌ ڕه‌فتار له‌گه‌ل ژناندا له‌ ماڵ و له‌ شوێنی کار و له‌ کۆمه‌ڵگادا . پاش ئه‌م ده‌نگده‌ر بڕین و ره‌خنانه‌ بووکه‌ یه‌که‌مین شه‌پۆلی ره‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی فمێنسیتی له‌ ئه‌مریکا و بریتانیا پێک هات. یه‌که‌مین ده‌قه‌ گرنگه‌ کانی ره‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی فمێنسیتی بریتین له‌: ئه‌ده‌بیاتێک بۆ خۆیان به‌رهه‌می (ئه‌لین شوالتێر) که‌ لاساییه‌ک بوو له‌ کتێبی (ژوورێک بۆ خۆ) به‌رهه‌می ڤیرجینا ڤۆلف و هه‌روه‌ها کتێبی: ژنێکی شێت له‌ ژووره‌که‌دا به‌رهه‌می هاوبه‌شی (ساندرا گیلبێرت) و (سوزان گوبار) به‌ لاسایی له‌ کتێبی جین ئیه‌ر به‌رهه‌می (کارلۆت برانت) وه‌ک مێتۆدی ده‌قێکی فمێنسیتی.
له‌ سه‌ره‌تاوه‌ ره‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی فێمێنیستی بریتانیا زۆرتر کۆمه‌ڵناسانه‌ و ده‌روونناسانه‌ بوو. دوو ده‌قی پێشڕه‌و له‌م جۆره‌ ڕه‌خنه‌ ئه‌ده‌بییه‌دا برتیین له‌: به‌ره‌نگاری ژنان 1978 و ده‌روونناسی و فێمێنیزم 1974به‌رهه‌می (ژولیه‌ت میشێل) ، له‌ بواری ره‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی به‌مانایه‌کی ئه‌مرۆیی، فمێنسیته‌ بریتانیاییه‌کان کتێبی ئامریکاییه‌کان ده‌خوێنده‌وه‌. بۆ وێنه‌، بیرکردنه‌وه‌ سه‌باره‌ت به‌ ژنان به‌رهه‌می (مێری ئێلێمان).
کتێبی جنسی دووهه‌م به‌رهه‌می به‌ ناو بانگی سێمون دوبوار له‌ 1949 داوه‌ک کتێبکی ژێده‌ر کاریگه‌ریه‌تیه‌کی جیهانیی گه‌وره‌ی هه‌ بوو له‌ بواری ئاگایی فمێنسیتی دا. به‌ڵام ئه‌و کتێبه‌ کاریگه‌ریه‌تی و تیشکدانه‌وه‌ی له‌سه‌ر ره‌خنه‌ی ئه‌ده‌بیی فمێنسیتی له‌ فه‌ڕه‌انسا که‌م بوو له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ فه‌ڕه‌نسا ره‌خنه‌ی ئه‌ده‌بیی فمێنسیتی دیسیپلینێکی که‌متری هه‌بوو له‌ ده‌ڤه‌ری کۆمه‌ڵایه‌تیدا .به‌ڵام له‌ ئامریکا ده‌نگدانه‌وه‌یه‌کی زۆری بوو،له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ ئه‌مریکا پرۆفێشناڵ کردنی زانکۆکان له‌ پرۆگرامدا بوو هه‌روه‌ها دژایه‌تی کردنی ئاشکرا له‌ گه‌ڵ باوه‌ڕه‌ دێرینه‌کان به‌ به‌ڵگه‌ی زانستیه‌وه‌ ته‌حه‌مول ده‌کرا. پاش ئه‌و ماوه‌ پرۆسه‌ی فێمێنیزمی عه‌قڵخواز و پێشکه‌وتووله‌ فه‌ڕه‌نسا به‌ یارمه‌تی وه‌رگرتن له‌ ده‌قه‌کانی مارکس و فرۆیدیان به‌ فمێنسیتی کردنی فه‌لسه‌فه‌ مسۆگه‌ر بوو. رووداوه‌کانی مانگی مێ 1968 که‌ تێیدا کرێکاران و قوتابیان و خوێندکاران یه‌کیان گرت و ده‌وڵه‌تیان ڕوخاند هێزی هانده‌ری فێمێنیزمی فه‌ڕه‌نسا بوو. گروپه‌کانی (ده‌روون شیکاری و سیاسه‌ت) و (قژی درێژ و عه‌قڵی کورت) بیرهێنه‌ره‌وه‌ی وه‌ها ئه‌ندێشه‌یه‌که‌ له‌ فه‌ڕه‌نسا. له‌ ده‌یه‌ی 1990 دا (ژولیا کریستاڤا)به‌ روانگه‌یه‌کی نوێ و راڤه‌یه‌کی دیکه‌ له‌ خوێندنه‌وه‌ی قوتابخانه‌ی ده‌روونناسی فرۆید و هه‌روه‌ها (هێلێن سیکسۆ) به‌ هاوشێوه‌کردنی فه‌لسه‌فه‌ی بنه‌ماشکێنی ،هاتنه‌ پانتای ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بیی فمێسیتی فه‌ڕه‌نسا و باش دره‌وشانه‌وه‌. جێی باسه‌ وشه‌ی (فێمێنیزم) له‌ فه‌ڕه‌نسا ده‌لاله‌ت ده‌کاته‌ سه‌ر گروپێکی سیاسی تایبه‌ت و هه‌ر بۆیه‌ له‌لایه‌ن هیچ کام له‌و ژنانه‌وه‌ ته‌نیا وه‌ک وه‌سف و ئاوه‌ڵناوێک به‌کار نابرێت. له‌ژێر کاریگه‌ریه‌تی تیۆری فێمێنیستی فه‌ڕه‌نسا ده‌ڤه‌ری ره‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی فێمێنیستی له‌ ئه‌مریکا و بریتانیا کرا به‌ دووکه‌رته‌وه‌. به‌رهه‌مه‌کانی (لوس ئیریگارای) به‌ نموونه‌یه‌ک له‌ کاریگه‌ ریه‌تی ره‌خنه‌ی ئه‌ده‌بیی فه‌ڕه‌نسا به‌سه‌ر ره‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی بریتانیاوه‌ ده‌ژمێردرێت. ئه‌م دابه‌شکارییه‌ له‌ کتێبی سیاسه‌تناسی جنسی ـ ده‌ق به‌رهه‌می (توریه‌ل مۆڤی) داباسکرا. له‌ ده‌ڤه‌ری ئه‌ده‌بیات، فیلم و ره‌خنه‌ی فه‌رهه‌نگیی فمێنسیتی به‌رهه‌مه‌کانی (گلۆریا ڤاتکینگز) به‌رده‌وام ده‌نگێکی دژکارو هه‌ڕه‌شه‌که‌ر بووه‌. ره‌خنه‌ی فێمێنیستی ڕه‌ش پێستیش له‌ زۆرلایه‌ندا له‌ ریزی ئه‌ندێشه‌ی فێمێنیستی ئه‌مریکایی و بریتانیایی دا ئه‌ژمێردرێ. فێمێنیزمی ڕه‌ش ره‌خنه‌ ده‌گرێ له‌ جه‌ختکردنی فێمێنیزم و لایه‌نگریی له‌ ژنانی سپی پێست و له‌سه‌ر ئه‌و باوه‌ڕه‌یه‌ که‌ ژنانی ڕه‌ش پێست له‌سێ لایه‌نه‌وه‌ له‌ژیر زوڵم و گوشاردان، به‌هۆی ژن بوون، ڕه‌ش بوون و کرێکار بوونه‌وه‌.
هه‌روه‌ک پێشتر باسکرا کتێبی (به‌ره‌نگاری ژنان) له‌بریتانیا له‌یه‌که‌م ده‌قه‌کانی ئه‌ده‌بیی فێمێنیستی و فه‌رهه‌نگی بوو. ئه‌م کتێبه‌ له‌ قوتابخانه‌ی موتالا فه‌رهه‌نگییه‌کانی بیرمه‌نگامه‌وه‌ سه‌ری هه‌ڵبری و شیکارییه‌کی چڕ له‌ ژیانی ژنانی ره‌ش پێستی بریتانیایی له‌پاش کۆلۆنالیزم ده‌خاته‌ڕوو. هه‌روه‌ها(هازێل کاربای) یه‌کێکه‌ له‌ وته‌بێژه‌گرنگه‌کانی ئه‌م گروپه‌ که‌ دوایی رۆیشت بۆ ئه‌مریکا. ئه‌و ئێستاش بۆ چاکسازیی مێژووی ئه‌ده‌بیاتی ژنانی ئه‌فریقایی ـ ئه‌مریکایی هه‌وڵ ده‌دات و بۆ ئاماده‌ کردنی یاسا بنه‌ڕه‌تیه‌کانی فه‌رهه‌نگی ژنانی ڕه‌ش پێست چالاکی ده‌نوێنێت. کاربای بۆ ئه‌م ئه‌رکه‌ له‌ تیورو ده‌قه‌کانی فه‌یلسووف (لوئیس ئالتوسێر)و کۆمه‌ڵناس (ئێستوارت هال) که‌ڵک وه‌رده‌گرێت.
له‌ ده‌یه‌ی 1980 دا له‌ ئه‌مریکا ره‌خنه‌ی ئه‌ده‌بیی فمێسنی چه‌ند که‌لتوره‌ بیچمی گرت. له‌ شوێنێکدا که‌ مێژووی کوێله‌یی و نیشته‌ جێکردنی خه‌ڵکی خۆجێی و کۆچه‌ر پێکه‌وه‌ زۆر لایه‌نی پێچهه‌ڵپێچی لێ بۆته‌وه‌. کتێبی (ئه‌م پرده‌ی پشته‌وه‌ بانگی کردم) به‌رهه‌می (چێری مراگا) و (گلوریا ئه‌نزالدۆ) یه‌کێک له‌ ده‌قه‌ سه‌ره‌تایی و گرنگه‌کانه‌ له‌ ره‌خنه‌ی فه‌رهه‌نگیدا که‌ جه‌خت ده‌کاته‌ سه‌ر ڕه‌وتی کۆچ و ژیانی ژنانی پاش کۆیله‌یی.

• فێمێنسیتی چیکانا
(فێمێنستی چیکانا، بزوتنه‌وه‌ی لایه‌نگرانی ئازادی و یه‌کسانی مافی ژنانه‌ له‌ نێوان ره‌ش پێست و سوور پێست و ئه‌مریکاییه‌ میکزییه‌کاندا)(وه‌رگێڕ).
پاش گۆڕانی یاسای په‌نابه‌ریی و کۆچبه‌ریی له‌ئه‌مریکادا له‌ ساڵی 1975، ڕاده‌ی کۆچکردنی ئاسیاییه‌کان بۆ ئامریکا چه‌ند ئه‌وه‌نده‌بوو. له‌ نێو ژنانی به‌ره‌ی دووهه‌می ئه‌م کۆچبه‌رانه‌ دا فێمێنیزمی چه‌ند که‌ لتووره‌ی پاش کۆلۆنالیزم له‌ دایک بوو. ئاکام و به‌رهه‌می ئه‌م ئاڵ و گۆره‌، بیروڕا گۆڕینه‌وه‌ بوو له‌ نێوان کۆلۆنیه‌کانی پێشووی بریتانیا و فه‌ڕه‌نسا و وڵاتانی ناوه‌ندی دا. له‌ ده‌ڤه‌ری بریتانیا و فه‌ڕه‌نسا ده‌بێ ناوی (بیوسی ئه‌مێکتا) به‌رین له‌ ئه‌فریقاوه‌ ،( رئێسیا جه‌بار) و (نه‌ڤال سه‌عداوی) له‌ ئه‌فریقای باکوور، (مینا که‌شی موکه‌رجی) له‌ هیندستان، جیا له‌وانه‌ش ره‌خنه‌ی ئه‌ده‌بیی فێمێنیستی ژاپۆن و فیلیپین کاریگه‌ریه‌تیان له‌سه‌ر ره‌خنه‌ی فمێنسی ئه‌مریکا دانا.
پێوه‌ندی نێوان ئه‌ده‌بیاتی فمێنسیتی و ره‌خنه‌ی فه‌رهه‌نگی و بزوتنه‌وه‌ی ژنان له‌و وڵاته‌ جیاوازانه‌ی لێره‌دا ناویان برا بابه‌تێکه‌که‌ ده‌بێ له‌ لێکۆ ڵینه‌وه‌یه‌کی به‌ربڵاودا له‌ به‌ر چاو بگیردرێت. فه‌یلسووفگه‌لێک وه‌ک (لوس ئێریگاری) و (میشێل فۆکۆ) له‌ فه‌ڕه‌نسا، به‌ڕێوه‌ به‌رانی فه‌رهه‌نگی وه‌ک (پراتیبا پارمێر) له‌ بریتانیا و تیۆریسیه‌نێک وه‌ک (جودیه‌ت باتلێر) له‌ ئه‌مریکا پیشانده‌ری ڕوانینێکی نوێی بوون بۆ ژن. ئه‌وان کاریان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ کرد که‌به‌رهه‌ڵستگرتنی ڕاشکاوانه‌ی پراکتیکی به‌ده‌رله‌ خوازیاریی و مه‌یل بۆ جنسی به‌رامبه‌ر چۆن ده‌توانێت پێش گریمانه‌ی تازه‌ به‌رهه‌م بهێنێت بۆ ئه‌ندێشه‌یه‌کی گشتیی ئه‌خلاقی، کۆمه‌ڵایه‌تی، یاسایی و فه‌رهه‌نگی.
ئه‌گه‌ر بمانهه‌وێ به‌ مێتۆدێکی ئاکادێمیک له‌ سه‌ر گه‌ڕیانی سه‌ره‌کی فێمێنیزم له‌ بریتانیا و ئه‌مریکا بدوێین ده‌بێ ئاماژه‌ به‌م خاڵانه‌ بکه‌ین: تایبه‌تمه‌ندی فێمێنیزمی ده‌یه‌ی شه‌ست ده‌نگ ده‌ربڕین، بردنه‌ سه‌ره‌وه‌ی ئاستی ئاگایی و به‌شداریی له‌ ئه‌زموونه‌ تاکیه‌ جیاوازکاندا بوو. تایبه‌تمه‌ندی فێمێنیزمی ده‌یه‌ی حه‌فتا،ئوروپا ته‌وه‌ری Eurocent و زاتخوازیی (به‌جه‌ختکردن له‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی مه‌به‌ست له‌ زاتی ژن، ژنی چینی ناوه‌ندی کۆمه‌ڵگایه‌). هه‌روه‌ها فێمێنیزمی ده‌یه‌ی هه‌شتا پێویستیی له‌ به‌رچاو گرتنی ڕه‌گه‌ز، چین، جنسیه‌ت وتیوره‌. تایبه‌تمه‌ندی فێمێنیزمی ده‌یه‌ی نه‌وه‌د سه‌قامیگرنه‌ بوونی پاش فمێنسیتی یان چه‌ند فه‌رهه‌نگه‌ بوونیه‌تی که‌ له‌ لایه‌ن به‌ره‌ی نوێوه‌ یآن دیکه‌ی به‌رهه‌م هێنه‌رانی خه‌باتی فێمێنیستی (سپی پێسته‌کان)ه‌وه‌ بیچمی گرت و ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بیی فێمێنیستی سه‌ر به‌م بزوتنه‌وه‌ گشتییه‌یه‌.

2- تیۆره‌کان
ئه‌گه‌ر نه‌کرێ ژن به‌ مرۆڤ ناو ببه‌ین که‌واته‌ زانسته‌ مرۆییه‌کان چ بایه‌خ و متمانه‌یه‌کیان هه‌یه‌؟ ئه‌مه‌ یه‌که‌مین پرسیارێکه‌ بزووتنه‌وه‌ی فمێنسیتی ده‌یهێنێته‌ ئاراوه‌. که‌واته‌ هه‌موو ئه‌و مێتۆدانه‌ی متمانه‌یان به‌ ڕواڵه‌تی لۆژیکی زانسته‌ مرۆییه‌کان هه‌یه‌ ده‌چنه‌ ژێر پرسیاره‌وه‌ و غیابی ژن له‌ هه‌موو ده‌ڤه‌ره‌کانی ئه‌ندێشه‌ دا ده‌توانێت یارمه‌تیده‌ر و سه‌لمێنه‌ری فێمێنیزم بێت. به‌م شێوه‌ مارکسیزم، قوتابخانه‌ی ده‌روونناسی، ره‌خنه‌ی گشتیی ئۆمانیستی، چه‌ند که‌لتووری multiculturalism ، چه‌ند ئێتنیکی و هه‌روه‌ها تیۆری هاوڕه‌گه‌زخوازیی پیاوانه‌ gay theory (به‌ گومانکردن له‌ پیاوی نا ـ هاوڕه‌گه‌زخواز وه‌ک وێنه‌ی پیاو) ژێده‌ره‌کانی مێتۆدناسیی خۆیان خسته‌ به‌رده‌ست فێمێنیزم و یارمه‌تیان دا. هه‌ر له‌و حاڵه‌شدا تیۆری و پراکتیکی ئه‌وان به‌ هۆی به‌شدار بوون له‌ پیاو سالاریی دا masculine که‌وته‌ به‌رگومان. فێمێنیزمی نوێ که‌ له‌سه‌ر مرۆڤخوازیی لیبێرال دامه‌زرا بوو چه‌ندین قوتابخانه‌ی له‌ خۆ گرت. مارکسیزمی به‌ هۆی گێڕانه‌وه‌ی ئه‌نگێلز له‌ ڕه‌چه‌ڵه‌کی بنه‌ماڵه‌ و هه‌روه‌ها تیۆری شێوه‌کانی به‌رهه‌مهێنان،قوتابخانه‌ی ده‌روونناسی له‌رێی چیرۆکی تۆدیپ و هه‌روه‌ها چه‌ندکه‌لتووره‌ بوون و به‌سه‌نته‌ربوونی کۆمه‌ڵگایه‌کی مه‌ده‌نی رۆشنبیر. ره‌خنه‌ی فه‌رهه‌نگیی و ئه‌ده‌بیی فێمێنیستی پیشانده‌ری هێزی ئه‌و ‌ژێده‌رانه‌یه‌. گه‌ڕیانی سه‌ره‌کی ئه‌م هه‌رایانه‌ له‌ نێوان زاتخوازیی و دژه‌زاتخوازی دایه‌ . Anti – essentialism وادێته‌ به‌رچاو که‌ هێڵه‌ سه‌ره‌کییه‌کانی موناقه‌شه‌کان ئه‌مانه‌ بێت که‌ ئایا ژن له‌ زاتی خۆیدا چه‌شنێکی تایبه‌ته‌ له‌ مرۆڤ؟ ئایا وشه‌ی ئینگلیزی woman جیاوازه‌ له‌ پیاو و ستراکتۆرێکی فه‌رهه‌نگی و کۆمه‌ڵایه‌تی جیاوازیشه‌؟ پرسیار لێره‌ دایه‌ ئه‌گه‌ر ژنی نا ئوروپایی له‌ باری ستراکتۆری فه‌رهه‌نگی و کۆمه‌ڵایه‌تی یان هه‌رشتێکی دیکه‌وه‌ نه‌کرێ به‌ ژن ناو ببه‌یین که‌ واته‌ فمێزمی ئوروپا ته‌وه‌ر چ بایه‌خێکی هه‌یه‌؟ مه‌به‌ست له‌ ئوروپا لێره‌دا ئوروپای باکوور یان میراتی ئوروپایه‌ که‌ سوننه‌تێکی ئوروپایی ـ ئه‌مریکایی، ئوروپایی ـ ئوسترالیایی و ئوروپایی ـ که‌ناداییه‌.کێشه‌ وگرفتی ئه‌و پرسیاره‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ به‌گشتی وێده‌ چێت ئه‌م پرسیاره‌ ته‌نیا له‌ لایه‌ن ژنانی خوێنده‌واری زانکۆکانی ئه‌مڕۆوه‌ کرابێت که‌ گروپێکی گه‌شه‌ کردوو له‌ کۆمه‌ڵگای ئوروپادان یان له‌ لایه‌ن ژنانی کۆچبه‌ره‌وه‌ که‌ خۆی دیارده‌ریه‌کی ئوروپاته‌وه‌ره‌، هاتبێته‌ ئاراوه‌.
هه‌ڵبه‌ت به‌و به‌ڵگانه‌ی له‌ لایه‌ن ژنانی نه‌خوێنده‌وار و جیهانی سێهه‌مییه‌وه‌ به‌ ده‌ستمان ده‌گات ،ئه‌م ڕاستییه‌ ده‌رده‌که‌وێت ئه‌م گرفته‌ ده‌بێ بناسرێت و پاشان بسڕدرێته‌وه‌.

بگه‌ڕێوه‌ | بینێره‌ | چاپ | (624) جار بینراوه‌

My Yahoo | Twitter| Facebook

بۆچوون بنێره‌





بابه‌ت و کەیسی سەنتەر
avatar

هێندە ترسی لەباوکی هەیە نەیتوانیوەبپرسێت بۆچی دایکی کوشتووە

قوربانیه‌كانی‌ كوشتن به‌ناوی‌ شه‌ره‌فپارێزییه‌وه‌ هه‌ر ئه‌وانه‌ نین كه‌ گیان له‌ده‌ستده‌ده‌ن، به...
avatar

بەڕێوەبەرایەتی و شەڵتەرەكانی ئەركیان چیە

هەڵاڵە ڕافع

“دەبوایە ئەو كچە لە زیندان بمێنێتەوە، لەبەر ئەوەی ژیانی لەمەترسیدا بوو” ، ئەی بەڕێوەبەرایەت...
avatar

(مێردەکەم دەرمانی بێهۆشکردنی دەدامێ بۆئەوەی سێکسم لەگەڵ بکات!)

سەنتەری نینا/ تراژیدیای ژنێکی تر


نادیە) ژنێکی تەمەن ٢٢ ساڵی ئەسمەری ڕەنگ هەڵبڕزکاو بوو، لە ڕووخساریدا خ...
avatar

ئاماری سەنتەری نینا لە مانگەکانی (10,11,12/ 2013)

Stone face from Sculplovers
Susanne Olsson


بەشی ڕاوێژکاری و ڕێنوێنی کێشە کۆمەڵایەتییەکان لە سەنتەری نینا ئاماری ئەوکه‌ی...
ikkr.org © 2014 | Start| Designed by www.helanet.se